وزیر اقتصاد اعلام کرد بازسازی صنایع آسیبدیده در جنگ بر اساس میزان آب بری انجام میشود. بر این اساس، صنعت فولاد دیگر به فلات مرکزی بازنمیگردد و باید به سمت سواحل خلیج فارس و دریای عمان منتقل شود.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی شاخص اول، وزیر اقتصاد، سید علی مدنی زاده، در اظهاراتی مهم درباره بازسازی صنایع آسیبدیده در جنگ گفت: «بازسازی بر اساس آمایش سرزمین، ملاحظات زیستمحیطی و آببری انجام خواهد شد.» این سخنان در حالی مطرح میشود که صنعت فولاد در سالهای اخیر به دلیل مصرف بالای آب و استقرار در فلات مرکزی (منطقهای با کمبود شدید آب)، همواره مورد انتقاد کارشناسان محیط زیست بوده است.
پیش از این، انتقال صنعت فولاد از فلات مرکزی به کنارههای خلیج فارس و دریای عمان به عنوان یک راهکار اساسی برای عبور از محدودیت آب مورد اجماع کارشناسان بود. حالا سازمان برنامه و بودجه نیز تأکید کرده که از این پس هرگونه توسعه صنعتی باید متناسب با شرایط اقلیمی باشد و امکان بازسازی فولاد در فلات مرکزی وجود ندارد. این تصمیم میتواند سرآغاز تحولی بزرگ در نقشه صنعتی ایران باشد.
چرا فولاد از فلات مرکزی بیرون میرود؟
صنعت فولاد یکی از صنایع آببر محسوب میشود. در فرآیند تولید فولاد، مقادیر زیادی آب برای خنک کاری، شستشو و کنترل گرد و غبار مصرف میشود. فلات مرکزی ایران سالهاست که با بحران شدید آب دست و پنجه نرم میکند. فرونشست زمین، خشکی تالابها و کاهش سطح آبهای زیرزمینی، همگی زنگ خطر را برای ادامه فعالیت صنایع آببر در این منطقه به صدا درآوردهاند.
کارشناسان سالهاست که بر انتقال صنعت فولاد به سواحل خلیج فارس و دریای عمان تأکید دارند. این مناطق نه تنها دسترسی آسان به آب دریا (برای خنک کاری و شیرین سازی) دارند، بلکه به دلیل نزدیکی به مسیرهای بینالمللی حمل و نقل، هزینه صادرات نیز کاهش مییابد. حالا جنگ و آسیب به برخی صنایع، فرصتی شده است که این انتقال به جای «توسعه جدید»، در قالب «بازسازی» انجام شود.
آمایش سرزمین؛ از شعار تا عمل
آمایش سرزمین به معنای توزیع منطقی فعالیتهای اقتصادی بر اساس مزیتها و محدودیتهای هر منطقه است. در ایران، سالهاست که از آمایش سرزمین صحبت میشود، اما در عمل، صنایع آببر همچنان در مناطق کمآب مستقر بودهاند. اظهارات وزیر اقتصاد نشان میدهد که شاید این بار تصمیم جدیتری در این زمینه گرفته شده باشد.
طبق اعلام سازمان برنامه و بودجه، «از این پس هرگونه توسعه متناسب با شرایط اقلیمی است». این جمله یک تغییر پارادایم را نشان میدهد: دیگر نمیتوان هر صنعتی را در هر جایی احداث کرد. شرایط اقلیمی، به ویژه میزان دسترسی به آب، به یک متغیر تعیینکننده تبدیل شده است. فولاد به عنوان یکی از آب برترین صنایع، اولین قربانی این سیاست جدید است.
فرصتها و چالشهای انتقال به سواحل
انتقال صنعت فولاد به سواحل خلیج فارس و دریای عمان فرصتهای زیادی ایجاد میکند. دسترسی به آب دریا برای خنک کاری و شیرین سازی، کاهش هزینه حمل و نقل صادرات به دلیل نزدیکی به بنادر، و کاهش فشار بر منابع آب داخلی فلات مرکزی، از مهمترین مزایای این انتقال است. همچنین میتوان از پتانسیل انرژی خورشیدی در مناطق جنوبی برای تأمین برق مورد نیاز صنعت فولاد استفاده کرد.
با این حال، چالشهایی نیز وجود دارد. جابجایی صنایع عظیم فولادی هزینهبر است و زمان زیادی میبرد. همچنین تأمین نیروی کار ماهر برای مناطق جدید و ایجاد زیرساختهای مورد نیاز (مانند حمل و نقل و مسکن) از دیگر چالشهاست. اما کارشناسان معتقدند در بلندمدت، مزایای این انتقال بسیار بیشتر از هزینههای آن است و تداوم فعالیت فولاد در فلات مرکزی، هم برای صنعت و هم برای محیط زیست پایدار نیست.
پیامدهای این تصمیم برای بازار فولاد
این تصمیم در کوتاهمدت میتواند بر تولید و عرضه فولاد تأثیر بگذارد. اگر برخی واحدهای فولادی در فلات مرکزی بازسازی نشوند و انتقال به سواحل زمانبر باشد، ممکن است با کاهش موقت تولید مواجه شویم. این کاهش عرضه میتواند بر قیمت فولاد در بازار داخلی و همچنین صادرات تأثیر بگذارد.
اما در بلندمدت، این تصمیم میتواند به نفع صنعت فولاد ایران باشد. تولید فولاد در مناطقی با دسترسی آسان به آب و بنادر صادراتی، هزینه تمامشده را کاهش میدهد و رقابت پذیری فولاد ایران در بازارهای جهانی را افزایش میدهد. همچنین با کاهش فشار بر منابع آب فلات مرکزی، تنشهای زیستمحیطی و اجتماعی نیز کاهش مییابد. به عبارت دیگر، این تصمیم یک «سود دوسر برد» برای صنعت و محیط زیست است.
جمعبندی:
تصمیم وزیر اقتصاد مبنی بر عدم بازسازی صنعت فولاد در فلات مرکزی و انتقال آن به سواحل خلیج فارس و دریای عمان، یک نقطه عطف در سیاستهای صنعتی و زیستمحیطی ایران محسوب میشود. این تصمیم که مبتنی بر آمایش سرزمین، ملاحظات زیستمحیطی و میزان آب بری صنایع است، میتواند به حل بحران آب در فلات مرکزی کمک کند و در عین حال رقابتپذیری فولاد ایران را در بازارهای جهانی افزایش دهد.
کارشناسان معتقدند جنگ و آسیب به برخی صنایع، یک فرصت استثنایی برای اصلاح اشتباهات استراتژیک گذشته ایجاد کرده است. انتقال فولاد به جنوب، اگرچه در کوتاهمدت هزینهبر و زمانبر خواهد بود، اما در بلندمدت یک «سود دوسر برد» برای صنعت و محیط زیست به همراه خواهد داشت. آنچه مسلم است، فولاد دیگر به فلات مرکزی برنمیگردد و این بار سیاستگذاران به نظر میرسد اراده جدی برای اجرای این تصمیم دارند.
