در حالی که ارزش صنعت بازیهای ویدئویی به رقمی فراتر از مجموع سینما، تلویزیون و موسیقی رسیده، عربستان سعودی با سرمایه گذاری های چند ده میلیارد دلاری و خرید غولهایی مانند الکترونیک آرتس، تلاش میکند جایگاهی مسلط در این بازار جهانی به دست آورد؛ مسیری پرهزینه که هم فرصتهای عظیم دارد و هم ریسکهای جدی.
برآوردها از گستره صنعت بازیهای ویدئویی رقمی بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیارد دلار را نشان میدهد؛ رقمی که طبق برخی محاسبات، از مجموع درآمدهای صنعت سینما، تلویزیون و موسیقی نیز بزرگتر است. در این میان، عربستان سعودی در مسیر تلاش بیوقفه و دستوری خود برای تنوعبخشی به اقتصاد و رهایی از وابستگی به نفت، سهم بزرگی از این بازار را هدف قرار داده است.
برگزاری یک همایش بینالمللی بزرگ در حوزه بازی با حمایت دولت به نام «پادشاهیِ گیمینگ» (Kingdom of Gaming) که این ماه معرفی شد و قرار است سال آینده در ریاض برگزار شود، به خوبی بیانگر این جاه طلبی است. بازیهای ویدئویی مدتهاست که مورد توجه ویژه محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان بوده است که گفته میشود خود او نیز یک «گیمر» پرشور است.
اما پادشاهی عربستان امسال تمام توان خود را در این حوزه به کار گرفت: در ماه سپتامبر، صندوق ثروت ملی عربستان (PIF) با همکاری شرکای خود، از جمله یک شرکت سرمایهگذاری که توسط جرد کوشنر (داماد دونالد ترامپ) تأسیس شده است، تصاحب غول بازیسازی یعنی شرکت الکترونیک آرتس (Electronic Arts) را به مبلغ ۵۵ میلیارد دلار اعلام کرد.
این معامله، خریدی در ابعاد تاریخی خواهد بود؛ و این تنها جدیدترین اقدام سعودیها در تصاحب شرکتهای مرتبط با بازیهای ویدئویی است.
در سال ۲۰۲۲، گروه ساوی گیمز (Savvy Games Group) — هلدینگ بازیهای ویدئویی تحت حمایت صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان (PIF) به ریاست ولیعهد — مبلغ ۱.۵ میلیارد دلار برای تصاحب دو شرکت پیشرو در حوزه «ایاسپورت» (Esports) هزینه کرد. ای اسپورت صنعتی است که حول محور مسابقات رقابتی بازیهای ویدئویی میچرخد، تماشاگران بیشماری را جذب میکند و جوایز نقدی کلانی دارد. اواخر سال گذشته، سخنگوی این گروه به نیویورک تایمز اعلام کرد که «ساوی» ۴۰ درصد از کل صنعت ای اسپورت جهان را بلعیده (تصاحب کرده) است.
خرید قریبالوقوع شرکت الکترونیک آرتس (EA) که قرار است در اوایل سال ۲۰۲۷ نهایی شود، سلطه این پادشاهی بر این صنعت را بیش از پیش تثبیت خواهد کرد. بازی«Battlefield 6» محصول شرکت EA که در ماه اکتبر عرضه شد، تنها در سه روز ۷ میلیون نسخه فروخت. علاوه بر این، بخش ورزشی این شرکت عناوینی را تحت لیسانس رسمی برای فرمول ۱، فوتبال بینالمللی و هنرهای رزمی ترکیبی (MMA) منتشر میکند؛ یعنی دقیقاً همان ورزشهایی که نسخههای واقعی آنها پیش از این شاهد سرمایه گذاری های کلان و توجه ویژه صندوق ثروت ملی عربستان بودهاند. این شباهت، بازیهای مذکور را به اهدافی بدیهی برای ایجاد همافزایی در آینده تبدیل میکند.
اما این تصاحبِ پرزرق وبرق، آن هم در میان گزارشهایی مبنی بر کاهش سرمایهگذاری و تعدیل جاهطلبیها در سایر حوزههای راهبردی پادشاهی، پرسشهایی را درباره پایداری رویکرد «یا همه یا هیچ» این کشور در هر بخشی که به آن ورود میکند، برانگیخته است.
ریخت و پاشهای مالی عربستان تنها یکی از شاخههای راهبردی گسترده «چشمانداز ۲۰۳۰» است؛ تلاشی بسیار تبلیغاتی و فوقجدی برای تنوعبخشی به اقتصاد از طریق گردشگری، پروژههای کلانشهری (مگاسیتی)، پرورش شرکت های نوپا (استارت آپها) و سرمایهگذاری در سرگرمی و توسعه بنگاههای محلی. در دل این کلان پروژه، بودجه اختصاصیافته به بازیها نشاندهنده تمرکز ویژه بر نسل جوان این کشور است.
بر اساس سرشماری سال ۲۰۲۲، تقریباً ۷۱ درصد از جمعیت عربستان زیر ۳۵ سال سن دارند. همچنین «راهبرد ملی بازی و ایاسپورت» این کشور با افتخار اعلام میکند که بیش از ۲۳.۵ میلیون «علاقهمند به بازی» در این کشور وجود دارد؛ یعنی حدود ۶۷ درصد کل جمعیت. گفته میشود ولیعهد عربستان نیز که خود از طرفداران پروپاقرص بازیهای Call of Duty وFinal Fantasy است، یکی از همین افراد است.
تحلیل گران بر این باورند که تمرکز محمد بن سلمان بر حوزه سرگرمی، با هدف جلب حمایت نسل جوان انجام میشود؛ بهویژه در شرایطی که برخی از تغییرات ناشی از به قدرت رسیدن او، نسلهای قدیمیتر و مذهبیهای تندرو را آزرده خاطر کرده است.
«کریم زیدان»، پژوهشگر حوزه ورزش و دیکتاتوری در بنیاد حقوق بشر مقیم نیویورک، میگوید: «این نسخه جدیدی از سیاست نان و سیرک است؛ یعنی شما ما را سرگرم کنید، و ما هم در عوض مانع پیشروی شما نخواهیم شد.»
اما نه بافت جمعیتی، نه علاقه شخصی ولیعهد و نه حتی منابع مالی عظیم پادشاهی، هیچکدام تضمینی برای یک «پیروزی قطعی» در اینگونه سرمایه گذاری ها نیستند.
استیون توتیلو، روزنامهنگار مستقل و نویسنده خبرنامه Game File، در این باره میگوید: «صنعت بازیهای ویدئویی صنعت دشواری است که به شدت وابسته به موفقیتهای بزرگ است؛ جایی که اگر بتوانید چیزی مثل Sims، Minecraft یاFortnite بعدی را بسازید، شرکتتان اوج میگیرد. اما در عین حال، این بازاری است که اگر رقبایتان به یکی از این موفقیتهای بزرگ دست یابند، ممکن است به سادگی شاهد مغلوب شدن خود باشید.»
در سال ۲۰۲۱، بنیاد «مسک» (Misk) متعلق به ولیعهد عربستان، ۹۶ درصد از سهام استودیوی بازیسازی ژاپنی SNK را خریداری کرد. امسال، این شرکت بازی «Fatal Fury: City of the Wolves» را با یک کارزار بازاریابی بزرگ روانه بازار کرد. تبلیغات این بازی در رینگ مسابقات رسلمنیا ۴۱ (WrestleMania 41) به نمایش درآمد و حتی کریستیانو رونالدو، ستاره باشگاه النصر ریاض، به عنوان یک شخصیت قابل بازی در آن معرفی شد.
با این حال، تمامی دادههای موجود نشان میدهند که این بازی نتوانست مخاطبان را جذب کند. تنها چند هفته پس از عرضه، مدیرعامل این شرکت از سمت خود استعفا داد.
استیون توتیلو در این باره میگوید: «شما میتوانید میلیونها و میلیاردها دلار پول به پای یک شرکت بازیسازی بریزید و از تمام اهرمهای قدرت بازاریابی جهانی استفاده کنید، اما این کار لزوماً یک «موفقیت بزرگ» را تضمین نمیکند و شما را از شکست مصون نمیدارد.»
الگوی «جاهطلبی بیش از حد» در سایر سرمایه گذاریهای عربستان نیز به چشم میخورد. طبق گزارش فایننشال تایمز، این کشور حداقل ۵۰ میلیارد دلار برای شروع ساخت «The Line» هزینه کرد؛ کلانشهری که قرار بود ۱۶۰ کیلومتر طول داشته باشد، اما بعداً ابعاد پروژه به طرز چشمگیری کاهش یافت.
وضعیت در پروژه «قدیه» نیز مشابه است؛ پروژهای در نزدیکی ریاض که قرار است شامل یک منطقه اختصاصی برای بازیهای ویدئویی با چهار استادیوم ایاسپورت، زمینهای گلف و منطقهای ۱۲ کیلومتر مربعی به نام «دنیای انیمه» باشد. اما این پروژه نیز پیشرفت چندانی نداشته است. همانطور که ضربالمثل معروف میگوید: «قبل از دویدن (یا ساختن یک ابرشهر)، باید راه رفتن را یاد بگیرید.»
در حوزه بازیهای ویدئویی و ایاسپورت، پس از اوجگیری علاقه در دوران همهگیری کرونا، بخش بزرگی از توجه والاستریت و سرمایهگذاران خطرپذیر به سمت موضوعات جدیدتر و جذابتر (مثل هوش مصنوعی) جلب شد. سالهای دشوار پس از آن، شاهد ریزش شدید مشاغل، تعطیلی استودیوها و رکود چندینساله در بازیهای رقابتی بود که به «زمستان ای اسپورت » معروف شد.
یک سرمایهگذار باهوش ممکن است بگوید عربستان سعودی در حال «خرید در کف» است؛ یعنی زمانی که قیمتها پایین آمده، خرید میکند. اما اگر چنین باشد، آنها دارند بهای بسیار سنگینی برای این کار میپردازند.
یوست ون دروینن، مدرس کسبوکار بازیها در دانشکده تجارت استرن دانشگاه نیویورک، درباره خرید قریبالوقوع EA میگوید:
«جریان نقدی سالانه ۲.۸ میلیارد دلاری شرکت EA، خرید ۵۵ میلیارد دلاری آن را توجیه نمیکند. آنچه این قیمت را پشتیبانی میکند، قدرت برند جهانی و نفوذ EA است، بهویژه در بخش ورزش. در واقع، صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان (PIF) در حال خریدن یک اهرم نفوذ فرهنگی است.»
عربستان سعودی تحت هدایت بنسلمان، بدون شک تغییر کرده است. «زیدان» درباره عربستانِ دهههای گذشته میگوید: «ما درباره یکی از منزویترین مکانها صحبت میکنیم؛ حتی در مقایسه با سایر کشورهای عربی که خودشان هم از نظر اجتماعی بسیار محافظهکار بودند. اما اکنون شرایط دقیقاً اینگونه نیست.»
او در ادامه میگوید: «این واقعیت که من به عنوان یک مصری به کشورم برمیگردم و میبینم برخی از دوستانم میگویند برای مهمانی و خوشگذرانی به عربستان میروند — چون پیدا کردن مواد مخدر در آنجا برایشان راحتتر از مصرِ فعلی است — شنیدنش واقعاً تکاندهنده است.»
با این حال، او هشدار داد که نقض حقوق بشر در دوران بنسلمان افزایش یافته است. او معتقد است: «اعدامهای بیشتری صورت میگیرد و نیروی پلیس به مراتب قدرتمندتر شده است.»
این موضوع اکنون به یک «میدان مین» برای برخی از طرفداران بازیهای ویدئویی و ایاسپورت تبدیل شده است؛ مانع احتمالی دیگری در مسیر سلطه عربستان بر این دو صنعت.
یکی از مدیران اجرایی ایاسپورت که تیمش در رویدادهای عربستان سعودی شرکت کرده است، به شرط ناشناس ماندن (از ترس تلافی و عواقب احتمالی)، به نمونهای از یک تولیدکننده محتوا (Content Creator) اشاره کرد که برای فعالیت به عنوان مجری در «جام جهانی ایاسپورت» (که تحت حمایت دولت است) به این کشور سفر کرده بود. حضور او تا مدتی تا حد زیادی نادیده گرفته شده بود—تا زمانی که انتشار یک پست در رسانههای اجتماعی درباره این موضوع، موجی از واکنشهای خشمگینانه را برانگیخت.
این مدیر اجرایی افزود که تیمهایی که با عربستان سعودی همکاری میکنند، اغلب در یک تضاد و منگنه گرفتار میشوند؛ از یک سو سرمایهگذاران جهانی آنها را برای تعامل و نزدیکی بیشتر با این پادشاهی (به دلیل بودجههای کلان) تحت فشار قرار میدهند، و از سوی دیگر، برخی از طرفداران به شدت این همکاری را رد و محکوم میکنند.
او در ادامه گفت: «پایگاه کلی طرفداران در مقایسه با دو سال پیش بسیار خنثیتر شده است؛ مگر اینکه از یک خط قرمز عبور کنید—البته خودِ این خط قرمز هم بسیار مبهم و ناپیدا است.»
منبع: واشنگتن پست
