افزایش اخیر نرخ دلار تحت تأثیر مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی رخ داده است؛ عواملی که موجب شدهاند بازار ارز با فشار سنگینی روبه بالا مواجه شود. مهمترین عامل این روند، گسترش ناامنیها و ابهامات سیاسی در سطح بینالملل است.
مهدی بهنام، عضو هیأت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه فردوسی، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به دلایل رشد نرخ دلار توضیح داد: «در شرایط ناامن جهانی، مردم و سرمایهگذاران به سمت داراییهای امن مانند طلا و دلار حرکت میکنند. از جنگ جهانی تاکنون، دلار و طلا همواره نقش پناهگاه امن را داشتهاند و همین افزایش تقاضا موجب رشد قیمت آنها میشود.»
از ونزوئلا تا تهران؛ اثرات جهانی بر بازار ارز ایران
او ادامه داد: «دادههای تورمی نیز تأثیر جدی دارند. زمانی که قیمت کالاها و خدمات افزایش پیدا میکند، مردم برای حفظ ارزش پول خود به خرید دلار روی میآورند. علاوه بر این، در پایان سال میلادی بهطور معمول تقاضای سفر، تسویه حساب شرکتهای بینالمللی و نیازهای ارزی مسافران خارجی بالا میرود و همین موضوع نیز نرخ دلار را تحت تأثیر قرار میدهد.»
بهنام با اشاره به عوامل داخلی افزود: «ناامنی اقتصادی در داخل کشور نیز فشار مضاعفی بر بازار ارز وارد میکند. حتی اظهارنظر رئیس کل بانک مرکزی درباره وضعیت بانکها میتواند احساس نااطمینانی را تقویت کند. از سوی دیگر، اقدامات و فشارهای آمریکا در حوزه سیاست خارجی نیز بی ثباتی بیشتری به بازار وارد میکند. نمونه بارز آن، اثر وقایع ونزوئلا بر رشد قیمت دلار در ایران بود.»
رشد قیمت طلا و کاهش درآمدهای نفتی
او یکی دیگر از عوامل مؤثر را افزایش قیمت جهانی طلا دانست و گفت: «زمانی که به دلیل تنشهای بینالمللی قیمت طلا بالا میرود، خرید طلا برای بسیاری صرفه اقتصادی ندارد، بنابراین بخشی از تقاضا به سمت دلار منتقل میشود و این جابهجایی به افزایش نرخ ارز منجر میشود.»
بهنام با انتقاد از کاهش درآمدهای نفتی اظهار کرد: «حدود ۸۰ درصد درآمد ارزی کشور از محل فروش نفت تأمین میشود. اما به دلیل محدودیتهای موجود، فروش نفت ایران دیگر مانند گذشته نیست و حتی گاه با روشهای خاص و پیچیده انجام میشود. کاهش درآمدهای نفتی یعنی کاهش عرضه دلار و طبیعی است که قیمت تحت فشار صعودی قرار گیرد.»
بانک مرکزی چه باید بکند؟
او درباره امکان کنترل بازار توضیح داد: «مشکلات ساختاری اقتصاد ایران بسیار جدی است. مثل قطاری که از ریل خارج شده و به سادگی قابل بازگرداندن نیست. فساد مالی گسترده، برداشتهای غیرشفاف و ضعف ساختارهای اقتصادی باعث شده نتوان با یک سیاست مشخص، بازار ارز را کنترل کرد.»
وی افزود: «بانک مرکزی در نهایت میتواند حجم نقدینگی را کنترل کند، زیرا رشد نقدینگی به تورم و سپس افزایش نرخ دلار منجر میشود. اما برای ایجاد ثبات واقعی، باید عوامل بنیادی مانند کاهش درآمدهای نفتی، تنشهای سیاسی و بی ثباتی های بینالمللی اصلاح شود. در کوتاهمدت شاید اثراتی ایجاد شود، اما کنترل پایدار با وضعیت فعلی بسیار دشوار است.»
آیا زمان خرید دلار فرا رسیده است؟
در پاسخ به پرسشی درباره مناسب بودن زمان خرید دلار، بهنام تأکید کرد: «سرمایهگذاری تصمیمی فردی است و هر شخص باید بر اساس شرایط خود تصمیم بگیرد؛ اما با توجه به ادامه وضعیت فعلی، بعید است مهار نرخ دلار در کوتاهمدت ممکن باشد.»
