پس از انتشار گزارش مشاغل آمریکا که فراتر از انتظار ظاهر شد، شاخص دلار جهانی حدود ۰.۴٪ رشد کرد و شاخصهای سهام آمریکا بین ۰.۲ تا ۰.۵٪ افت داشتند. این تحولات، بلافاصله فشار را بر واردات ایران افزایش داد و هزینه کالاهای پایه را بالا برد.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی شاخص اول، دادههای اشتغال آمریکا همیشه یکی از کلیدهای اصلی تعیین سیاستهای پولی Federal Reserve بودهاند. وقتی بازار با افزایش غیرمنتظره اشتغال مواجه میشود، انتظار کاهش نرخ بهره به تعویق میافتد و دلار جهانی قدرت بیشتری پیدا میکند.
ایران که به واردات کالاهای واسطهای و مصرفی وابسته است، دقیقاً در نقطه مقابل این پدیده قرار دارد: دلار قوی یعنی هزینه ارزی بیشتر، یعنی فشار تورمی بالاتر، یعنی سختتر شدن تامین اقلام وارداتی.
در این گزارش، بررسی میکنیم: چرا تقویت دلار آمریکا برای ایران مهم است، کدام کالاها در معرض فشارند، و بازار داخلی با این شرایط چگونه مواجه میشود.
چرا دلار جهانی صعود کرد؟
گزارش اشتغال آمریکا جدید نشان داد که بیشتر از انتظار، تعداد مشاغل افزوده شده است؛ شاخص مهمی که میتواند فدرال رزرو را از کاهش نرخ بهره منصرف کند.
افزایش اشتغال = اقتصاد قویتر = احتمال عقبنشینی سیاست انبساطی کمتر.
در واکنش، شاخص دلار (DXY) حدود ۰.۴٪ افزایش یافت. همزمان، شاخصهای سهام آمریکا بین ۰.۲ تا ۰.۵٪ افت کردند، چرا که سرمایهها از داراییهای ریسک به سمت داراییهای امنتر مثل دلار یا اوراق خزانه حرکت کردند.
این صعود دلار، فراتر از مرزهای آمریکا نیز اثر گذاشت: در بازارهای جهانی، دلار قویتر به معنای گرانتر شدن واردات برای کشورهایی با ارز ضعیفتر است، از جمله ایران.
واردات ایران در فشار؛ دلار قوی = هزینه بیشتر
ایران بخش وسیعی از واردات خود را با دلار تأمین میکند: کالاهای واسطهای، مواد اولیه صنعتی، تجهیزات تولیدی و حتی اقلام مصرفی.
وقتی دلار جهانی صعود میکند، نرخ آزاد دلار داخلی نیز تحت فشار میافتد؛ هزینه واردات افزایش مییابد؛ تولیدکننده مجبور به انتقال این هزینه به قیمت نهایی میشود؛ در نتیجه تورم مصرفکننده رشد میکند.
در شرایط فعلی، گزارشها نشان میدهند که حتی در کانال ۱۰۷–۱۰۸ هزار تومان، واردکنندهها با احتیاط بیشتری فعالیت میکنند و برخی سفارشها به تأخیر افتادهاند. این یعنی اثر دلار قوی بهسرعت در زنجیره تأمین ایران منعکس میشود.
کالاهای پایه و اثر زنجیرهای
تقویت دلار جهانی، یکی از نقاط فشار اصلی بر بازار کالاهای پایه است: نفت، فلزات، مواد اولیه شیمیایی. برای ایران این یعنی:
نفت و پتروشیمی: با دلار قوی، قیمت صادراتی بالاتر میرود، اما تولیدکنندگان داخلی هم هزینه ارزی بیشتری برای واردات تجهیزات دارند.
مواد اولیه صنعتی: تولیدکنندگان برای واردات مواد اولیه با هزینه بالاتر مواجه میشوند، حاشیه سود کاهش مییابد، احتمال رشد قیمت داخلی بیشتر میشود.
مصرفکننده نهایی: کالاهایی چون لوازم خانگی وارداتی یا مصرفکننده از جنس واردات، افزایش نرخ شان سریعتر است.
تقویت دلار پس از انتشار دادههای اشتغال آمریکا، بیش از آنکه یک موضوع خارجی صرف باشد، یک هشدار داخلی برای اقتصاد ایران است: هزینه واردات بالا میرود، تولید با فشار مواجه میشود، و بازار مصرف آماده موج بعدی تورم میشود.
اگر سیاستگذار نتواند این فشارها را با مدیریت همزمان نقدینگی، تأمین ارزی و سیاست قیمتگذاری مهار کند، احتمال دارد واردات به عنوان کانال اصلی انتقال شوک به اقتصاد عمل کند و آثار آن بیش از امروز نمایان شود.
