آخرین دادههای پولی نشان میدهد موتور خلق پول در اقتصاد ایران دوباره دور گرفته است. همزمانی رشد بالای نقدینگی و جهش پایه پولی، نگرانیها درباره موج جدید تورمی در ماههای آینده را تشدید کرده است.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی شاخص اول، گزارش تازه پولی تصویر روشنی از تغییر فاز اقتصاد ارائه میدهد: حجم نقدینگی به محدوده ۱۳.۵ هزار هزار میلیارد تومان رسیده و رشد سالانه آن دوباره وارد کانال بالای ۴۰ درصد شده است. مهمتر از آن، پایه پولی با سرعتی حتی بیشتر رشد کرده و به حوالی ۵۰ درصد رسیده؛ سطحی که در تجربههای قبلی معمولاً پیشدرآمد فشار تورمی بوده است.
این همزمانی از آن جهت اهمیت دارد که پایه پولی معمولاً نقش متغیر پیش نگر را دارد. وقتی پول پرقدرت با شتاب بالا حرکت میکند، با یک وقفه زمانی نقدینگی و سپس سطح قیمتها واکنش نشان میدهند. به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران این وضعیت را نشانه ورود اقتصاد به فاز پولی پرریسک میدانند.
وقتی هر دو موتور همزمان روشن میشوند
در شرایط عادی، ممکن است رشد نقدینگی بالا باشد اما پایه پولی مهار شود یا بالعکس. اما وضعیت فعلی متفاوت است؛ هر دو موتور خلق پول همزمان با سرعت بالا در حال حرکت اند. این ترکیب معمولاً پایداری تورمی بیشتری ایجاد میکند.
افزایش سهم بدهی دولت و داراییهای خارجی در رشد پایه پولی نیز نشان میدهد فشارهای مالی هنوز به تراز بانک مرکزی منتقل میشود. چنین الگویی در گذشته اغلب به معنای تداوم رشد نقدینگی در ماههای بعد بوده است، حتی اگر سیاستگذار تلاش کند سرعت آن را کاهش دهد.
فاصله زمانی تا اثر بر قیمتها
تجربه اقتصاد ایران نشان میدهد اثر جهش پایه پولی معمولاً با چند فصل تأخیر در تورم ظاهر میشود. اکنون که پایه پولی جلوتر از نقدینگی حرکت کرده، انتظار میرود در صورت عدم مهار، رشد نقدینگی نیز در ماههای آینده تقویت شود.
نکته مهم این است که حتی اگر بخشی از افزایش اخیر ناشی از تغییرات فنی باشد، در نهایت پول پرقدرت وارد شبکه بانکی میشود و از مسیر ضریب فزاینده به نقدینگی تبدیل خواهد شد. بنابراین، ریسک تورمی بیشتر از آن است که صرفاً آماری تلقی شود.
معمای کنترل در شرایط کسری
سیاستگذار پولی در موقعیت دشواری قرار دارد. از یک سو نیاز به حمایت مالی از اقتصاد و شبکه بانکی مطرح است و از سوی دیگر، هرگونه انبساط پولی میتواند به موج تورمی جدید منجر شود.
اگر کسریهای مالی و فشار بدهی دولت ادامه پیدا کند، مهار پایدار پایه پولی دشوار خواهد بود. تجربه سالهای گذشته نشان داده کنترل نقدینگی بدون انضباط مالی دولت معمولاً موقتی است و با یک شوک دوباره به مسیر صعودی بازمیگردد.
سیگنال به ارز و داراییها
رشد سریع پول معمولاً فقط در شاخص قیمت مصرفکننده ظاهر نمیشود؛ بازار داراییها زودتر واکنش نشان میدهند. در چنین شرایطی، تقاضای پوشش ریسک در بازار ارز، طلا و داراییهای سرمایهای افزایش مییابد.
اگر فعالان اقتصادی این اعداد را به عنوان سیگنال تورمی تفسیر کنند، ممکن است پیش خور تورم در بازارها شکل بگیرد. به همین دلیل، مدیریت انتظارات در کنار کنترل متغیرهای پولی اهمیت حیاتی پیدا میکند.
جمعبندی:
اعداد جدید پولی نشان میدهد اقتصاد ایران بار دیگر وارد فاز حساس شده است؛ جایی که پول پرقدرت با سرعت بالا در حال حرکت است و نقدینگی نیز در مسیر صعودی قرار دارد.
اگر این روند مهار نشود، تجربههای قبلی حاکی از آن است که فشار تورمی در ماههای آینده دور از انتظار نخواهد بود. کلید مهار این موج، نه فقط در سیاست پولی، بلکه در کاهش فشارهای مالی و مدیریت انتظارات تورمی نهفته است؛ مأموریتی که هرچه دیرتر آغاز شود، هزینه مهار آن سنگینتر خواهد شد.
