مشاهدات و تحلیلهای جدید اخترشناسان نشان میدهد که انرژی تاریک ـ نیروی اسرارآمیزی که عامل انبساط شتابدار جهان دانسته میشود ـ ممکن است برخلاف تصور رایج، در حال تغییر باشد؛ یافتهای که میتواند یکی از بزرگترین فرضیات کیهان شناسی مدرن را به چالش بکشد.
برای نزدیک به سه دهه، جامعه علمی بر این باور بود که جهان با شتابی فزاینده در حال انبساط است و سرانجام به پایانی سرد و تنها خواهد رسید. اما پژوهشی تازه از اخترشناسان کره جنوبی نشان میدهد که این تصویر شاید نادرست باشد و جهان حتی ممکن است وارد مرحله کاهش شتاب شده باشد.
این مطالعه که توسط پژوهشگران دانشگاه یونسی (Yonsei) در سئول انجام شده، نظریه «انبساط ابدی» را به چالش کشیده و احتمال بازگشت جهان به یک فروپاشی گرانشی موسوم به «رمبش بزرگ» (Big Crunch) را مطرح میکند.
انرژی تاریک در حال ضعیف شدن است؟
پروفسور یانگ-ووک لی، محقق اصلی این پژوهش، میگوید:
«نتایج ما نشان میدهد که جهان احتمالاً وارد مرحلهای از انبساط کند شده است و انرژی تاریک با گذشت زمان بسیار سریعتر از آنچه تصور میشد، تغییر میکند.»
او تأکید میکند که اگر این یافتهها تأیید شوند، با بزرگترین تغییر الگو در کیهان شناسی از زمان کشف انرژی تاریک در ۲۷ سال پیش روبهرو خواهیم بود.
شمعهای استاندارد زیر سؤال رفتند
از سال ۱۹۹۸، اخترشناسان برای اندازهگیری فاصلههای کیهانی به ابرنواخترهای نوع Ia متکی بودهاند؛ اجرامی که به دلیل درخشندگی یکنواخت، «شمعهای استاندارد» نام گرفتهاند.
اما تیم پژوهشی کرهای پس از بررسی ۳۰۰ کهکشان میزبان ابرنواختر، به نقصی اساسی در این روش پی برد. آنها دریافتند که میزان درخشندگی ابرنواخترها به سن ستارگان مولد آنها وابسته است؛ بهطوریکه ستارههای مسنتر انفجارهای درخشانتری ایجاد میکنند، در حالی که ستارههای جوانتر کم نورتر به نظر میرسند.
این یافته نشان میدهد بخشی از کمنور دیده شدن ابرنواخترهای دوردست ـ که پیش تر به انبساط شتابدار جهان نسبت داده میشد ـ ممکن است ناشی از ویژگیهای ستارهای باشد، نه الزماً تغییرات کیهانی.
جهان وارد مرحله کاهش شتاب شده است؟
با اصلاح این خطای سنی، مدل استاندارد کیهان شناسی که انرژی تاریک را نیرویی ثابت میدانست، دچار تزلزل شده است. دادههای جدید حاکی از آن است که انرژی تاریک بهتدریج ضعیف میشود و فشار آن برای انبساط جهان در حال کاهش است.
این نتیجه با دادههای مستقل مربوط به تابش زمینه کیهانی و نوسانات صوتی باریونی نیز همخوانی دارد و فرضیه «ثابت کیهانی» را زیر سؤال میبرد.
پروفسور لی میگوید:
«تحلیل ما نشان میدهد که جهان امروز وارد مرحله کاهش سرعت شده است؛ نتیجهای که بهطور مستقل نیز پیشبینی شده، اما تاکنون توجه کافی به آن نشده بود.»
داوری نهایی با تلسکوپهای آینده
برای تأیید نهایی این نظریه، اخترشناسان در حال انجام آزمایشهایی هستند که تنها بر ابرنواخترهای کهکشانهای همسن تمرکز دارد. انتظار میرود رصدخانه «ورا سی. روبین» در شیلی با کشف بیش از ۲۰ هزار میزبان ابرنواختر جدید طی پنج سال آینده، نقش کلیدی در تعیین سرنوشت این نظریه ایفا کند.
این پژوهش در ماهنامه انجمن سلطنتی نجوم منتشر شده است.
