بر اساس دادههای ثبت خودرو که توسط خبرگزاری رویترز بررسی شده و مصاحبه با پنج منبع آگاه در این حوزه، دهها هزار خودرو تحت طرحهای «بازار خاکستری» از چین به روسیه صادر میشوند. این طرحها اغلب تحریمهای دولتهای غربی و آسیایی و همچنین تعهدات خودروسازان مبنی بر خروج از بازار روسیه را دور میزنند.
تحریمها و تعهدات شرکتها در واکنش به حمله سال ۲۰۲۲ روسیه به اوکراین وضع شدند. اما بر اساس مصاحبهها و دادههای شرکت تحقیقاتی روسی «اتواستات» (Autostat)، تجارت پررونق این خودروها — از تویوتا و مزدا گرفته تا مدلهای لوکس آلمانی — تا حدودی از طریق شبکههای غیررسمی ادامه دارد؛ شبکههایی که به نمایندگیهای روسی اجازه میدهند این خودروها را از طریق واسطههای چینی سفارش دهند.
بر اساس دادهها و منابع مذکور، اکثر این خودروها در چین تولید میشوند (جایی که بسیاری از برند های بینالمللی با شرکای محلی خود اقدام به ساخت خودرو میکنند) یا پس از تولید در کشورهای دیگر، از طریق چین ترانزیت و صادر میشوند. تعداد فزایندهای از این خودروها، وسایل نقلیه «کارکرده» با کارکرد صفر هستند؛ یعنی خودروهای نویی که توسط نمایندگیها یا بازرگانان در چین به عنوان «فروخته شده» ثبت میشوند و سپس با تغییر طبقهبندی به عنوان «دست دوم»، صادر میگردند.
این رویه که سال گذشته توسط رویترز برجسته شد، نشانهای از بازار خودروی چین است که بهشدت از یارانههای دولتی بهره میبرد و رقابتی بسیار فشرده دارد؛ بازاری که به خودروسازان و نمایندگیها اجازه میدهد آمار فروش خود را بهطور مصنوعی بالا ببرند، یارانهها را دریافت کنند و خودروهای مازاد را صادر کنند.
«ژانگ آی جون»، صادرکننده سابق در یک شرکت بازرگانی خودرو مستقر در سیچوان، گفت بازرگانانی که خودروهای برند های اروپایی، ژاپنی و کره جنوبی را از چین به روسیه منتقل میکنند، خودروهای نو را به عنوان «کارکرده» طبقهبندی میکنند تا نیاز به کسب تاییدیه خودروساز برای فروش در روسیه را از بین ببرند. او گفت: «این روش برای صادرات آسانتر است.»
بر اساس گفتههای یک فروشنده روسی و اسناد حملونقل خودرو که توسط رویترز بررسی شده است، خودروهای «کارکرده» با کارکرد صفر اغلب در چین با تخفیفهای سنگین عرضه میشوند. اما در روسیه، این خودروها به قیمتهایی مشابه خودروهای نوی ثبتنشده به فروش میرسند.
رویترز اولین رسانهای است که دادههای «اتواستات» ظهور چین به عنوان گذرگاه اصلی ورود خودروهای خارجی به روسیه و همچنین رویه دور زدن محدودیتهای فروش خودروسازان در روسیه از طریق طبقهبندی خودروهای نو به عنوان دست دوم را گزارش میکند.
«دیمیتری زازولین»، مدیر فروش نمایندگی «پاناوتو-زاپاد» در مسکو، گفت بسیاری از مشتریان مایلند منحصراً خودروهای برند های غربی مانند مرسدس بنز را خریداری کرده و سوار شوند. او گفت: «با این حال، در حال حاضر ما فقط میتوانیم آنها را از طریق کانالهای موازی (واردات موازی) وارد کنیم.»
شرکتهای مرسدس بنز، بیامو (BMW)، فولکسواگن و سایر خودروسازانِ مناطقی که تحریمها را اعمال کردهاند، اعلام کردند که فروش به روسیه را ممنوع کردهاند و تمام تلاش خود را برای جلوگیری از صادرات غیرمجاز، از جمله از طریق آموزش و گنجاندن بندهای قراردادی با نمایندگیها، به کار میگیرند. با این حال، آنها بر دشواری تحقیق درباره نقضهای احتمالی تأکید کردند؛ مرسدس در بیانیهای اعلام کرد که چنین بررسیهایی «زمانبر و پیچیده» هستند و به کمک اشخاص ثالث نیاز دارند.
شرکت بیامو (BMW) اعلام کرد که به بخش خردهفروشی خود در چین دستور داده است تا «بهشدت با هرگونه صادرات احتمالی خودرو به روسیه مخالفت کنند». این شرکت افزود که اگر با این وجود، خودروهایی به عنوان واردات بازار خاکستری وارد روسیه شوند، «این اتفاق خارج از حیطه نفوذ ما و همچنین صریحاً برخلاف میل ما رخ میدهد.»
یک فروشنده روسی که به شرط فاش نشدن نام خانوادگیاش (و با نام مستعار ولادیمیر) با رویترز گفتگو کرد، گفت که نمایندگی او در ولادی وستوک خودروهای خارجی تحریم شده را در انبار موجود نمیکند، بلکه آنها را به صورت موردی از بازرگانان چینی برای تکمیل سفارشهای مشتریان خریداری میکند. او گفت: «واسطههای زیادی وجود دارند: این یکی آن یکی را میشناسد؛ آن یکی نفر دیگری را میشناسد و آن نفر هم به نمایندگی دسترسی دارد.»
دادهها مقیاس تجارت را فاش میکنند
آمار فروش در دادههای جمع آوری شده توسط «اتواستات» خود را در قالب هزاران دستگاه نشان میدهد. این ارقام حاکی از آن است که واردات از چین سهمی بهطور فزاینده بزرگ از کل خودروهای برند های غربی یا ژاپنی ثبتشده در روسیه را به خود اختصاص داده است؛ همچنین حجم فروش برند های کره جنوبی در سطحی پایدار باقی مانده است.
بر اساس این دادهها، تعداد این خودروهای تولید شده در چین از سال ۲۰۲۳ تاکنون بیش از دو برابر شده است. طبق گزارش اتواستات، این خودروها اکنون نزدیک به نیمی از کل ۱۳۰,۰۰۰ دستگاه خودروی فروخته شده در روسیه در سال ۲۰۲۵ را تشکیل میدهند که توسط خودروسازانِ کشورهای تحریم کننده ساخته شدهاند. از زمان حمله روسیه به اوکراین در اوایل سال ۲۰۲۲، بیش از ۷۰۰,۰۰۰ دستگاه خودرو از تمامی این برند های خارجی در روسیه به فروش رسیده است.
دادههای اتواستات نشان داد که سال گذشته روسها بیشتر از هر برند خارجی دیگری (به جز برند های چینی)، خودروهای تویوتا خریداری کردهاند. با این حال، این خودروساز در بیانیهای اعلام کرد که ارسال خودرو به آنجا را در سال ۲۰۲۲ متوقف کرده است. تویوتا بدون اشاره به آمار اتواستات گفت: «تویوتا خودروهای نو به روسیه صادر نمیکند.»
شرکت مزدا نیز که فروش قابل توجهی داشت، اظهارات مشابهی را بیان کرد و افزود هر خودروی مزدای نویی که در روسیه فروخته شده «توسط اشخاص ثالثی که خارج از کنترل مزدا هستند، باز فروش شده است.»
«سباستین بنینک»، کارشناس تحریمها در مؤسسه حقوقی اروپایی Bennink Dunin-Wasowicz، گفت محصولات محدودشده همچنان اغلب به روسیه سرازیر میشوند (به صورت قطرهچکانی)، حتی زمانی که بازیگران این صنعت تمام تلاش خود را برای جلوگیری از آن انجام میدهند.
بنینک گفت راههای بسیار زیادی برای دور زدن تحریمها وجود دارد که «تقریباً غیرممکن است بتوان از ورود برخی خودروهای خاص به روسیه جلوگیری کرد.»
در حالی که آمارهای اتواستات نشان میدهد چین مسیر اصلی است، رویترز نتوانست تمام مسیرهایی را که از طریق آنها وسایل نقلیه به روسیه میرسند، شناسایی کند.
وزارت اقتصاد آلمان اعلام کرد که مقامات گمرکی بهطور منظم موارد نقض تحریمها را بررسی میکنند و با همتایان خود در سایر کشورهای اتحادیه اروپا برای اجرای این اقدامات همکاری میکنند.
وزارت اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن نیز اعلام کرد که خودروسازان، صادرکنندگان و فروشندگان ملزم به رعایت قوانین تحریمی این کشور هستند، اما از اظهارنظر درباره تجارت خودروهای ژاپنی بین چین و روسیه خودداری کرد.
وزارت تجارت کره جنوبی اعلام کرد که در تلاش بوده تا از دور زدن کنترلهای صادراتی جلوگیری کند و این کشور در حال سرکوب صادرات غیرمستقیم خودروهای کارکرده به روسیه است.
وزارت بازرگانی چین و وزارت صنعت و تجارت روسیه به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادند. هر دو کشور پیش از این اعلام کردهاند که با تحریمهای یکجانبه مخالف هستند و آنها را غیرقانونی میدانند.
جهش فروش خودروهای برند خارجیِ ساخت چین در روسیه
اتحادیه اروپا، ایالات متحده، کره جنوبی و ژاپن همگی تحریمهای خودرویی مشابهی را اعمال کردهاند. این تحریمها بهطور کلی فروش خودروهایی با قیمت بالاتر از یک حد معین یا خودروهایی با موتورهای حجیمتر را به همراه تمامی خودروهای برقی (EV) و هیبریدی به روسیه ممنوع میکنند. خودروسازان این مناطق نیز متعهد شدهاند که فعالیتهای تجاری خود را در روسیه متوقف کرده یا بهشدت محدود کنند.
طبق دادههای اتو استات، این تلاشها در مجموع باعث شده است فروش خودروهای متعلق به مناطق تحریم کننده در روسیه، از بیش از یک میلیون دستگاه در سال ۲۰۲۱ به حدود یک هشتم این میزان کاهش یابد.
با این حال، دادهها نشان میدهند که فروش خودروهای آلمانی و ژاپنیِ ساخت چین در حال افزایش است؛ روندی که برخی تحلیلگران صنعت آن را به رشد صادرات خودروهای «کارکرده» با کارکرد صفر نسبت میدهند.
این خودروها در برخی مجموعه داده های صنعتی دیده نمیشوند؛ برای مثال، مؤسسه تحقیقاتی «گلوبالدیتا» (GlobalData)گزارش داده است که در سال جاری هیچ فروش رسمی خودروی نوی برند های آلمانی در روسیه ثبت نشده است. با این حال، دادههای «اتواستات» این فروشها را ثبت میکنند؛ زیرا مبنای آن ثبتنام خودروهای نو در روسیه است، جایی که خودروهای وارداتی با کارکرد صفر، فارغ از اینکه پیشتر در چین شمارهگذاری شده باشند یا خیر، خودروی نو محسوب میشوند.
طبق دادههای اتواستات، سال گذشته نزدیک به ۳۰,۰۰۰ دستگاه تویوتا در روسیه خریداری شده است که تقریباً ۲۴,۰۰۰ دستگاه از آنها ساخت چین بودهاند. همچنین در همین بازه زمانی نزدیک به ۷,۰۰۰ دستگاه مزدا فروخته شده که تقریباً تمام آنها تولید چین بودهاند. به گفته دو منبع فعال در خردهفروشی خودرو در چین، خودروهای هیبریدی از برندهای مختلف از جمله تویوتا، در زمره محبوبترین مدلهای ژاپنی در روسیه قرار دارند.
نفوذ شاسی بلند های لوکس آلمانی از طریق کانالهای بازار خاکستری
خودروهای آلمانی نیز بسیار محبوب هستند. آمار «اتواستات» نشان داد که سال گذشته نزدیک به ۴۷,۰۰۰ دستگاه خودروی نوی گروه بیامو (BMW)، مرسدس و فولکسواگن (شامل برندهای آئودی، پورشه و اشکودا) در روسیه شمارهگذاری شده است.
دادهها حاکی از آن است که بیش از ۲۰,۰۰۰ دستگاه از این خودروها در چین تولید شده بودند. طبق گفته تحلیلگران صنعت و یکی از افراد فعال در واردات خودرو به روسیه، باقیمانده این خودروها در اروپا تولید شدهاند اما احتمالاً بسیاری از آنها در مسیر خود به روسیه از چین عبور کردهاند. «ولادیمیر»، فروشنده خودروی روسی، گفت اکثر خودروهای خارجی صرفنظر از محل ساختشان، از طریق چین وارد میشوند.
«فلیپه مونوز»، تحلیلگری که پلتفرم «تحلیل صنعت خودرو» (Car Industry Analysis) را اداره میکند، گفت یکی از مدلهای محبوب میان نخبگان روسیه، مرسدس بنز کلاس G است؛ یک خودروی آفرود جعبهای شکل که میتواند به قیمتی حدود ۱۲۰,۰۰۰ یورو (تقریباً ۱۴۲,۷۰۰ دلار) فروخته شود و تنها در اتریش تولید میگردد.
دهها سند حملونقل که توسط رویترز بررسی شده است، نمونههای دیگری از شاسی بلند های لوکس آلمانی را نشان میدهد که از چین به روسیه وارد شدهاند، از جمله مرسدس GLC 300 و بیامو X1 xDrive25i .
مونوز گفت: «با توجه به تجارت میان روسیه و چین — که در سالهای اخیر از نظر خودرو رشد چشمگیری داشته است — واضح است که بسیاری از آن خودروهایی که از آلمان به چین وارد میشوند، در نهایت سر از روسیه درمیآورند.»
منبع: روییترز
