انتشار دیرهنگام شامخ آبان ماه ۱۴۰۴ تصویری دوگانه از اقتصاد ایران ترسیم میکند؛ از یکسو تداوم رکود و افت تقاضا، و از سوی دیگر تشدید فشارهای تورمی و رشد معنادار انتظارات که نشانهای از بلاتکلیفی فعالان اقتصادی است.
پس از وقفهای طولانی، گزارش شاخص مدیران خرید کل اقتصاد برای آبان ماه منتشر شد؛ گزارشی که بهطور سنتی به عنوان دماسنج فعالیتهای اقتصادی شناخته میشود. دادههای جدید نشان میدهد اقتصاد همچنان در محدوده رکودی قرار دارد و عبور از مرز ۵۰ همچنان دستنیافتنی مانده است.
اهمیت این گزارش زمانی دوچندان میشود که همزمان، مولفههای قیمتی در سطوح بالایی تثبیت شدهاند. این همزمانی رکود و تورم، بار دیگر مفهوم «رکود تورمی» را به مرکز تحلیلهای اقتصادی بازگردانده است.
تثبیت رکود در سطح کل اقتصاد
عدد ۴۶.۶ برای شامخ کل اقتصاد، نسبت به ماه قبل کاهش نشان میدهد و تأیید میکند که بنگاهها همچنان با افت فعالیت مواجهاند. باقی ماندن شاخص زیر مرز ۵۰ به معنای آن است که اکثریت فعالان اقتصادی، شرایط جاری را منفی ارزیابی میکنند.
این وضعیت، نشانهای از فرسایشی شدن رکود است؛ رکودی که نهتنها پایان نیافته، بلکه بهتدریج توان بنگاهها برای ادامه فعالیت را تحلیل میبرد و افق تصمیمگیری آنها را کوتاهتر میکند.
سقوط تقاضا و کوچک شدن بازار
مولفه «سفارشات جدید مشتریان» با ثبت عدد ۴۳.۵ یکی از نگران کننده ترین بخشهای گزارش است. این افت نشان میدهد کاهش قدرت خرید خانوارها و محدودیت نقدینگی، مستقیماً به کاهش تقاضای مؤثر منجر شده است.
تداوم این روند، چرخهای معیوب ایجاد میکند؛ کاهش تقاضا به افت تولید میانجامد و افت تولید، درآمد و اشتغال را محدودتر میکند. در چنین شرایطی، خروج از رکود بدون محرکهای جدی اقتصادی دشوار خواهد بود.
تورم هزینهها و انتقال فشار به مصرفکننده
شاخص قیمت مواد اولیه با وجود کاهش جزئی، همچنان در سطح بسیار بالای ۸۰.۹ قرار دارد؛ عددی که از فشار شدید تورمی در نهادههای تولید حکایت میکند. این فشار، حاشیه سود بنگاهها را بهشدت تضعیف کرده است.
در واکنش به این وضعیت، شاخص قیمت محصولات تولیدشده به ۶۹.۷ جهش کرده است. این افزایش نشان میدهد بنگاهها ناچار شدهاند بخشی از فشار هزینهها را به مصرفکننده منتقل کنند؛ اقدامی که خود به تشدید تورم و کاهش بیشتر تقاضا منجر میشود.
انتظارات مثبت در دل واقعیت منفی
در میان این دادههای منفی، رشد قابل توجه شاخص انتظارات فعالیت اقتصادی به ۶۲.۸ نقطهای متفاوت در گزارش است. این عدد بیانگر آن است که مدیران بنگاهها، علیرغم شرایط نامساعد فعلی، به بهبود نسبی در آینده نزدیک امیدوارند.
این خوشبینی میتواند ریشه در عوامل فصلی، انتظار سیاستهای حمایتی یا امید به گشایشهای مقطعی داشته باشد. با این حال، فاصله میان انتظارات و واقعیتهای جاری، ریسک ناامیدی در ماههای آینده را افزایش میدهد.
تقاضا در حال کوچک شدن است!
شامخ آبان ماه ۱۴۰۴ تصویری شفاف از اقتصاد ایران ارائه میدهد: رکود همچنان پابرجاست، تورم هزینهها نفس بنگاهها را گرفته و تقاضا در حال کوچکتر شدن است.
این ترکیب، مصداق بارز رکود تورمی است که خروج از آن نیازمند سیاستهای هماهنگ و مؤثر است.
تنها نقطه روشن گزارش، رشد انتظارات فعالان اقتصادی است؛ نقطهای که اگر با اقدامات عملی همراه نشود، به سرعت رنگ میبازد. در نهایت، دادههای شامخ بار دیگر این هشدار را میدهند که اقتصاد بدون اصلاحات ساختاری و سیاستهای ضد تورمی هدفمند، در همین چرخه فرسایشی باقی خواهد ماند.
